Depresja poporodowa

Narodziny dziecka to jedno z najważniejszych wydarzeń w życiu - pełne emocji, ale też ogromnych zmian. Wśród radości i wzruszenia pojawia się zmęczenie, niepewność, lęk, często przytłaczający poziom odpowiedzialności za małego człowieka, który jest w pełni zależny od rodzica. Wiele kobiet w pierwszych dniach po porodzie doświadcza tzw. baby blues - przejściowego obniżenia nastroju, związanego głównie z gwałtownym spadkiem hormonów. Jednak u części świeżo upieczonych mam ten stan nie mija, a wręcz się pogłębia, co może prowadzić do depresji poporodowej - choroby, która wymaga zrozumienia i profesjonalnej pomocy.

Depresja poporodowa to choroba związana z zaburzeniami nastroju, która może pojawić się w ciągu kilku tygodni po narodzinach dziecka. Jednak nierzadko zdarzają się sytuacje, kiedy choroba ta dotyka mamy, będące nawet kilkanaście miesięcy po porodzie. Depresja poporodowa objawia się długotrwałym smutkiem, utratą energii, poczuciem winy i trudnościami w codziennym funkcjonowaniu.

Szacuje się, że depresja poporodowa dotyczy około 10-20% kobiet po porodzie. W Polsce, podobnie jak na świecie, wiele przypadków pozostaje nierozpoznanych - często dlatego, że młode mamy nie chcą "narzekać" lub obawiają się oceny. Warto wiedzieć, że choroba ta może również dotyczyć ojców i partnerów, zwłaszcza jeżeli na tak dużą zmianę życiową, jaką są narodziny dziecka, nakłada się stres i brak snu.

Baby blues a depresja poporodowa - jak je odróżnić?

Baby blues (czyli smutek poporodowy) to fizjologiczny stan, który dotyczy nawet 70-80% kobiet. Pojawia się zwykle 2-5 dni po porodzie i trwa do 2 tygodni. Baby blues to naturalna reakcja organizmu na gwałtowne zmiany hormonalne, zmęczenie i stres. Objawia się płaczliwością, drażliwością, wahaniami nastroju - jednak mimo trudności mama nadal cieszy się kontaktem z dzieckiem i jest w stanie się nim opiekować.

Jeśli jednak obniżony nastrój się przedłuża i trwa ponad 2 tygodnie, dolegliwości przybierają na sile, pojawiają się trudności w opiece nad dzieckiem i codziennym funkcjonowaniu - to może być znak, że warto porozmawiać z położną, lekarzem lub psychologiem. Jeżeli objawy będą wskazywały na depresję poporodową to, im wcześniej zareagujemy na niepokojące symptomy, tym lepiej.

Kiedy może się pojawić i jak długo trwa?

Najczęściej depresja poporodowa rozwija się w ciągu pierwszych 4-6 tygodni po porodzie, jednak jej pierwsze objawy mogą pojawić się już w ciąży lub, co ważne, nawet do roku po urodzeniu dziecka. U niektórych kobiet objawy utrzymują się miesiącami, zanim zostaną rozpoznane i powiązane z chorobą, ponieważ w obliczu tak dużego zmęczenia i wyzwań związanych z opieką nad maluszkiem - łatwo je przeoczyć.

Długość trwania choroby zależy od wielu czynników, m.in. od tego, jak szybko zostaną dostrzeżone niepokojące obawy, czy wdrożono leczenie (psychoterapię, farmakoterapię), jaki poziom wsparcia ma mama w swoim najbliższym otoczeniu. Nieleczona depresja może utrzymywać się miesiącami, a nawet przejść w postać przewlekłą. Natomiast przy odpowiednim leczeniu i wsparciu większość kobiet zaczyna odczuwać poprawę po kilku tygodniach, a powrót do równowagi często następuje w ciągu kilku miesięcy.

Depresja poporodowa nie mija "sama z siebie". Ta choroba potrzebuje uwagi i leczenia, ale dobra wiadomość jest taka, że leczenie zazwyczaj jest bardzo skuteczne. Im wcześniej kobieta otrzyma pomoc, tym szybciej wraca do zdrowia, czuje się sobą i czerpie radość z macierzyństwa.

Objawy, sygnały alarmowe i czynniki ryzyka

Depresja poporodowa ma różne oblicza. Często część objawów jest maskowana przez zmęczenie, przerywany sen, stres związany z nową rolą życiową, dlatego ważne jest, aby najbliższe osoby zwracały uwagę na samopoczucie świeżo upieczonej mamy. Do najczęstszych objawów depresji poporodowej należą:

• uporczywy smutek, przygnębienie, poczucie braku sensu
• utrata radości z rzeczy, które wcześniej cieszyły
• drażliwość, napięcie, lęk, a nawet ataki paniki
• chroniczne zmęczenie i brak energii
• problemy z koncentracją i pamięcią
• trudności z zasypianiem (mimo zmęczenia)
• spadek apetytu lub jego nadmiar
• trudności z nawiązaniem więzi z dzieckiem
• poczucie przeciążenia opieką nad dzieckiem i codziennością
• niechęć do zajmowania się dzieckiem lub, wręcz przeciwnie - mama nie dopuszcza nikogo do dziecka
• unikanie kontaktu z dzieckiem w obawie przed zrobieniem mu krzywdy
• przytłaczający lęk o życie i zdrowie dziecka
• wycofanie z kontaktów z bliskimi
• poczucie winy (powracające myśli "jestem złą matką")
• myśli o odejściu lub o samobójstwie - to sygnał do natychmiastowej pomocy medycznej

Nie da się w pełni przewidzieć depresji poporodowej, ale niektóre sytuacje zwiększają ryzyko jej wystąpienia i są to: wcześniejsze epizody depresji (w tym przebyta depresja poporodowa), objawy przygnębienia i niepokoju w ciąży, komplikacje w czasie ciąży, trudny poród, problemy zdrowotne u dziecka, niska samoocena matki, brak wsparcia ze strony partnera oraz bliskich, złe relacje z tatą dziecka, trudna sytuacja finansowa, samotne macierzyństwo, traumatyczne doświadczenia w poprzednich ciążach, brak akceptacji ciąży.

Przydatnym narzędziem do wstępnego wykrywania ryzyka wystąpienia depresji poporodowej jest Edynburska Skala Depresji Poporodowej (EPDS). Jest to kwestionariusz składający się z 10 pytań dotyczących samopoczucia kobiety w ciągu ostatnich 7 dni. Kwestionariusz jest dostępny na stronie Fundacji Rodzić po Ludzku. Warto pamiętać, że skala służy jedynie do wstępnej oceny i nie zastępuje specjalistycznej diagnozy postawionej po pełnym wywiadzie.

Nieleczona depresja poporodowa wpływa nie tylko na samopoczucie mamy, ale też na więź z dzieckiem i jego rozwój emocjonalny. Choroba ta może utrudniać opiekę nad dzieckiem, karmienie i adekwatne reagowanie na jego potrzeby. Wczesne rozpoznanie i leczenie wpływa na dobrostan całej rodziny - mama szybciej wraca do równowagi, a dziecko ma bezpieczne, wspierające środowisko do rozwoju.

Gdzie się zgłosić po pomoc

Często pierwsze symptomy depresji poporodowej dostrzegają najbliżsi lub położna podstawowej opieki zdrowotnej, która sprawuje opiekę nad mamą i maluszkiem przez pierwsze 6 tygodni po porodzie. Warto porozmawiać ze swoją położną środowiskową, ponieważ jest to osoba, która ma doświadczenie w pracy z kobietami w połogu. Pierwszym krokiem w uzyskaniu pomocy może być lekarz POZ, ginekolog, pediatra lub położna - osoby te pomogą w rozpoznaniu objawów i wskażą dalsze kroki.

Podczas wizyty warto powiedzieć: od kiedy utrzymuje się obniżony nastrój, jak to wpływa na codzienne funkcjonowanie, czy pojawiają się myśli o braku sensu i bezradności, jak wygląda kwestia opieki nad dzieckiem. Na tej podstawie specjalista może zaproponować kolejne kroki - np. konsultację z psychologiem, psychoterapeutą lub psychiatrą.

Do psychiatry można udać się również bez skierowania - zarówno prywatnie, jak i w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. W wielu poradniach zdrowia psychicznego dostępni są psychoterapeuci i psycholodzy, którzy prowadzą terapię indywidualną i wspierają rodziców w tym trudnym okresie.

Psychoterapia jest jednym z najskuteczniejszych sposobów leczenia depresji poporodowej. Jeśli jest taka możliwość, warto skorzystać z pomocy psychoterapeuty prywatnie - wtedy łatwiej dobrać dogodny termin i dostosować tempo pracy do potrzeb młodej mamy. Taka forma terapii pozwala na spokojne przepracowanie emocji, naukę radzenia sobie z trudnościami i stopniowy powrót do dobrostanu.

Dodatkowym źródłem pomocy są telefony zaufania i organizacje wspierające. Można anonimowo porozmawiać z konsultantem pod numerem 116 123 (Całodobowy Kryzysowy Telefon Zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym) lub 800 702 222 (bezpłatna, całodobowa linia wsparcia dla dorosłych w kryzysie psychicznym). Wiele cennych informacji i grup wsparcia oferuje także fundacja "Twarze Depresji", która uruchomiła bezpłatne konsultacje psychologiczne dla kobiet przeżywających trudności psychiczne związane z ciążą lub po porodzie. Po wypełnieniu ankiety zgłoszeniowej, kobiecie mogą zostać przydzielone trzy darmowe konsultacje online, na których mama może pojawić się ze swoim dzieckiem.

Leczenie i formy wsparcia

Dobra wiadomość jest taka, że depresję poporodową można skutecznie leczyć, głównie poprzez:

• Psychoterapię - indywidualna praca z psychoterapeutą pomaga zrozumieć emocje i znaleźć sposoby radzenia sobie z nimi. W łagodnych i umiarkowanych przypadkach często wystarcza sama psychoterapia. W przypadku depresji poporodowej warto rozważyć terapię w nurcie poznawczo-behawioralnym, choć zarówno specjalista, jak i forma pracy powinna być dobrana indywidualnie do potrzeb kobiety.
• Farmakoterapię - gdy objawy są silniejsze i utrudniają codzienne funkcjonowanie, lekarz psychiatra może zalecić leki przeciwdepresyjne, które w wielu przypadkach są bezpieczne przy karmieniu piersią. Leczenie dobiera się indywidualnie, z regularną kontrolą. Bardzo dobre efekty przynosi połączenie farmakoterapii z psychoterapią.
• Wsparcie społeczne - rozmowa z partnerem, rodziną, empatycznymi przyjaciółmi, uczestnictwo w grupach wsparcia, zadbanie o sen, odpoczynek i wartościowe odżywianie.

Droga mamo, nie wstydź się prosić o pomoc - to oznaka troski o siebie i dziecko, nie słabości.

Depresja poporodowa u ojców

Depresja po narodzinach dziecka może dotyczyć także ojców - nawet co dziesiąty mężczyzna doświadcza objawów obniżonego nastroju, drażliwości, napięcia i bezsenności. Duża zmiana życiowa, odnajdywanie się w nowej roli, stres, brak snu i poczucie odpowiedzialności mogą sprzyjać rozwojowi zaburzeń nastroju. Warto, by partnerzy również mieli przestrzeń na rozmowę i pomoc specjalisty - ich dobrostan psychiczny także ma wpływ na całą rodzinę.

Droga Mamo...

Depresja poporodowa nie wybiera. Może pojawić się u każdej mamy, niezależnie od tego, jak bardzo kocha swoje dziecko. Nie jest winą ani słabością - to choroba, którą można i trzeba leczyć. Pamiętaj, że macierzyństwo powinno cieszyć, a nie przytłaczać, dlatego im szybciej otrzymasz wsparcie, tym szybciej wrócisz do równowagi. Jeśli coś Cię niepokoi - porozmawiaj z lekarzem, położną lub psychologiem. Nie jesteś z tym sama.

Autorka:

Patrycja Gonczarko (@polozna_mamazu)

Jestem położną oraz instruktorem porodu w głębokim relaksie. Ukończyłam studia magisterskie na Uniwersytecie Medycznym im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Największe spełnienie zawodowe przynoszą mi obszary związane z opieką nad maluszkiem oraz czasem połogu, co tworzy moją misję, jaką jest - wspieranie kobiet w macierzyństwie. Każdego dnia łączę moją wiedzę medyczną z doświadczeniem zawodowym oraz osobistą podróżą bycia mamą.